Rusya elektronik sanayi etkileyici bir hızla büyüyor; üretim hacimleri rekor seviyelere ulaşıyor ve ihracat artıyor. Ancak manşet rakamların altında daha karmaşık bir gerçek yatıyor: sektörün büyümesi büyük ölçüde devlet destekli segmentlerde yoğunlaşmış durumda, yerli çip üretimi mütevazı kalıyor ve hükümet ithal ikamesi hedeflerini sessizce düşürdü. Sektör teknolojik egemenliğe doğru ilerliyor, ancak bu yol ne düz ne de garantili.
Üretim ve İhracat İvmesi
2026 rakamları güçlü bir faaliyet tablosu çiziyor. Yılın ilk yedi ayında Rusya radyo-elektronik sanayi 2,3 trilyon ruble değerinde ürün üretti. Karşılaştırma için, tam yıl üretimi 2025’te 4 trilyon rubleyi, 2024’te ise 3,6 trilyon rubleyi aşmıştı. Aylık üretim daha da çarpıcı bir hikâye anlatıyor: Haziran 2026’da üretim 419 milyar rubleye ulaştı—ocak ayının iki katı.
İhracat da benzer bir yörünge izledi. Ocak-Haziran 2026’da Rus elektronik ihracatı yaklaşık 2,9 milyar dolara ulaştı; bu, 2025’in tüm ihracat hacminin yarısından fazlası demek. 2025 rakamının kendisi de 2024’ten neredeyse dörtte bir yüksekti; bu da tutarlı bir yukarı yönlü eğilime işaret ediyor.
Başbakan Mihail Mişustin, Microelectronics 2026 forumunda yaptığı konuşmada, bilgisayar, elektronik ve optik cihaz üretiminin 2025’te 4 trilyon rubleyi aştığını ve yıllık bazda yaklaşık %20 arttığını doğruladı. Ürün portföyünün artık yaklaşık 39.000 Rus çözümü içerdiğini ve ülke genelinde, Uzak Doğu’da fotoelektronik dönüştürücüler ve mikrodalga bileşenleri için de dahil olmak üzere yeni tesisler kurulduğunu belirtti.
Yerli Çip Açığı
Bu kazanımlara rağmen Rusya’nın fiili yarı iletken üretimindeki konumu sınırlı kalmaya devam ediyor. Sanayi ve Ticaret Bakanı Anton Alikhanov, yerli çiplerin ve bileşenlerin şu anda mikroeektronik pazarının yaklaşık %26’sını oluşturduğunu belirtti. Analistler bunun 2030’a kadar %44-48’e çıkabileceğini, bunun parasal olarak neredeyse 800 milyar ruble, iyimser bir senaryoda ise 1 trilyon rubleden fazla olacağını öngörüyor.
Tablo, ulusal muamele mekanizmalarının Rus elektroniğine ayrıcalıklı statü tanıdığı düzenlenmiş pazarda belirgin şekilde farklı. Bu segmentte alımlar geçen yıl %13 artarak 750 milyar rubleye ulaştı ve yerli payı neredeyse %65’e çıktı.
Hükümet önümüzdeki üç yıl içinde mikroeektronik geliştirmeye yılda en az 100 milyar ruble yatırım yapma taahhüdü verdi. Aralık 2026’da yürürlüğe girecek bir teknoloji vergisi ek finansman kaynağı olarak hizmet edecek. Mevcut vergi avantajları 2027’ye kadar sürdürülecek; bunlar arasında %8’lik indirimli kâr vergisi oranı (standart %25’e kıyasla) ve %7,6’lık sosyal katkı oranları yer alıyor. Bu teşvikler geçen yıl radyo-elektronik şirketlerine neredeyse 140 milyar ruble tasarruf sağladı.
Araç Zincirinin İnşası
Belki de en önemli gelişmeler sektörün daha az görünür katmanlarında yaşanıyor: çip tasarımı ve üretimi için gereken ekipman, malzeme ve yazılım. Rusya tarihsel olarak bu temel unsurlar için yabancı tedarikçilere bağımlıydı ve bunları ikame etme çabası egemenlik gündeminin merkezi bir bileşeni.
Ekipman cephesinde, Sanayi ve Ticaret Bakan Yardımcısı Vasili Şpak ilerlemeye dair açık sözlü bir değerlendirme sundu. Rusya bir 350nm litografi sistemi elde etti ve 130nm makinesinin geliştirmesini tamamlıyor; tam hazırlık 2026 sonunda, seri üretim ise 2027’de bekleniyor. 350nm sistemi yabancı lazerler kullanıyordu, ancak 130nm makinesi tasarım aşamasından itibaren Rus lazeri kullanıyor. 90nm sistemi halihazırda geliştirme aşamasında; 28nm ise 2030-2032 için hedefleniyor.
Şpak stratejik mantığı açıkça ifade etti: “Yaptığımız yatırım düzeyi, elektronik teknolojilerin tüm cephesinde etkili şekilde rekabet etmemize izin vermeyecek. Odağımız dar uzmanlık segmentlerinde olmalı.”
Malzeme ve kimya alanında Rusya önemli ilerleme kaydetti. Başkanlık yardımcısı Andrey Fursenko, dört yıl önce mikroeektronikte kullanılan kimyanın yalnızca yaklaşık %15’inin yerli olduğunu belirtti. Bugün Rus geliştirmeleri hem silikon hem de mikrodalga topolojileri için ihtiyaçların çoğunu karşılıyor. Son üç yılda yaklaşık 60 kritik malzeme pozisyonu kazanıldı; 2029’a kadar benzer bir sayı daha planlanıyor; bunlar arasında yüksek saflıkta gazlar, fotorezistler, yansıma önleyici kaplamalar ve özel çözücüler yer alıyor.
Yazılım tarafında Aquarius Group, Cadence, Synopsys ve Siemens EDA çözümlerinin yerini alması amaçlanan analog entegre devre tasarımı için yeni bir topolojik editör tanıttı. Gösterim, Astra Linux işletim sistemiyle bir Baikal-S işlemcisi üzerinde çalıştı—sektörün bir araya getirmeye çalıştığı yerli yığının yerinde bir sergilenmesi.
Egemenlik Yol Haritası ve Sınırları
Hükümet teknolojik egemenlik için ayrıntılı bir vizyon ortaya koydu; ancak hedefleri segmente göre keskin şekilde değişiyor. Bakan Yardımcısı Şpak’ın sunumuna göre askeri amaçlı mikroeektronik için hedef 2036’ya kadar tamamen kapalı bir üretim döngüsü: Rus CAD sistemleriyle tasarım, Rus ekipmanı ve yerli malzemelerle üretim. Bu, endüstriyel elektronik (mikrodenetleyiciler, analog, güç ve mikrodalga silikon bileşenleri, MEMS), güç elektroniği, mikrodalga elektroniği ve optoelektroniği kapsayacak.
Endüstriyel ürünler için planlar daha mütevazı. 2036’ya kadar hiçbir kategoride yerli ekipman ve malzemelerle tam döngü üretim öngörülmüyor. Merkezi ve grafik işlemcilerde hedef “ürün egemenliği”—Rusya’da tasarım ve paketleme, ancak kristal üretimi yabancı fablarda kalıyor. Endüstriyel, güç ve mikrodalga elektroniği için hedef “üretim egemenliği”: Rusya’da tasarım ve paketleme, yerli fablarda kristal üretimi ancak yabancı ekipman ve malzemelerle.
Tüketici ürünleri için hedefler en ölçülü. Hiçbir kategorinin yabancı ekipmanla yerli kapasitelerde kristal üretimine ulaşması beklenmiyor. Odak tasarım ve paketlemede kalıyor, üretim yurt dışında kalıyor.
Bu kademeli yaklaşım, kaynak kısıtlarının pragmatik bir kabulünü yansıtıyor. Şpak’ın da kabul ettiği gibi Rusya, elektronik teknolojilerin tüm yelpazesinde rekabet edemez. Strateji, egemenliğin en çok önemli olduğu yerlerde—savunma ve kritik altyapı—güvence altına almak, tüketiciye dönük segmentlerde ise bağımlılığı kabul etmek.
İthal İkamesinde Geri Çekilme
Sektörün kısıtlarına dair belki de en açıklayıcı sinyal forum sahnesinden değil bir hükümet kararnamesinden geldi. Temmuz 2026’da hükümet, devlet sektörü için ithal ikamesi hedeflerini revize ederek 2030 için yerli elektronik hedefini %80’den %58,7’ye düşürdü. 2024’te belirlenen önceki hedef, yabancı payını yaklaşık %20’ye indirmeyi amaçlıyordu. Yeni aşamalı hedefler 2026’da %57,9, 2027’de %58,4 ve 2028-2030 arasında %58,7—daha fazla artış planlanmıyor.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ayrıca yerli elektronik bileşenler, işlemciler ve modemler için birkaç projeyi 2026’dan 2032’ye erteledi ve bildirildiğine göre finansman açığı nedeniyle ekipman ve malzeme geliştirmeye yönelik birkaç büyük ihaleyi iptal etti. Bu ayarlamalar, mevcut kaynaklar ve söz konusu teknolojilerin karmaşıklığı göz önüne alındığında orijinal ithal ikamesi takviminin gerçekçi olmadığını gösteriyor.
Yazılım hedefleri önemli ölçüde yüksek kalıyor: 2030’a kadar devlet kurumlarında ve devlet şirketlerinde %95 yerli yazılım, kilit üretim ve yönetim sistemlerinde %80. Donanım ve yazılım hedefleri arasındaki bu asimetri, hem Rusya’nın yazılım sektörünün daha olgun olmasını hem de yarı iletken üretimindeki giriş bariyerlerinin çok daha yüksek olmasını yansıtıyor.
Doğrulama ve Uygulama
Hükümet, ürünleri için “Rus” statüsü talep eden şirketlere avantajlar dağıtırken doğrulamayı sıkılaştırmaya yöneldi. Birinci Başbakan Yardımcısı Denis Manturov forumda yetkililerin fiili yerelleştirme üzerindeki kontrolü güçlendireceğini duyurdu; üreticilerin uyumlu bileşenlerle ilk sertifikasyonu geçtikten sonra daha ucuz alternatiflere geçtiği vakaları örnek gösterdi. Yeni yaklaşım kapsamında uyumluluk yalnızca sicile ilk kayıt sırasında değil seri üretim boyunca doğrulanmalı. Tekrarlanan ihlaller sicilden birkaç yıl süreyle çıkarılmayla sonuçlanabilir; bu öneri hükümet tarafından destekleniyor.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ayrıca yerelleştirme doğrulamasını kısmen otomatikleştirmek için işaretleme sisteminin diğer devlet bilgi sistemleriyle entegre edilmesini önerdi—örneğin beyan edilen üretim süreçlerinin özel kimyasallar ve gaz alımlarına ilişkin verilerle çapraz kontrolü.
İleride Ne Var
Rusya elektronik sanayi yoğun devlet yönlendirmeli kalkınma aşamasında. Üretim ve ihracat büyüyor, yerli malzeme ve ekipman geliştiriliyor ve hükümet sektöre önemli kaynaklar tahsis etti. Ekonomik Kalkınma Bakanlığı elektronik üretiminin 2029’a kadar yıllık yaklaşık %5 büyümeye devam edeceğini öngörüyor.
Ancak sektörün yörüngesi temel kısıtlar tarafından şekillendiriliyor. İthal ikamesi hedeflerinin düşürülmesi ve kilit projelerin ertelenmesi, orijinal hedeflerin mevcut sermaye, uzmanlık ve zamanın sunabileceğinin ötesinde olduğunu gösteriyor. Kademeli egemenlik yol haritası—askeri uygulamalar için tam döngü, endüstriyel için kısmi, tüketici için asgari—bu sınırların bir kabulünü temsil ediyor.
Sektörün geleceği, mevcut yatırım ve politika odağının Rusya’nın şu anda eksik olduğu temel yetenekleri—litografi, malzemeler, tasarım araçları—inşa edecek kadar uzun süre sürdürülüp sürdürülemeyeceğine bağlı. Şimdilik strateji, en çok önemli olanı güvence altına almak ve önemli olmayanda bağımlılığı kabul etmek. Bu dengenin önümüzdeki on yılda sürdürülebilir olup olmadığı ise merkezi soru olarak kalıyor.
