Moskova’da bir mahkeme salonunda yabancı bir sanık ya da davalı olarak bulunduğunuzu hayal edin. Hakim kararını açıklarken, kaderiniz büyük ölçüde yanınızda sessizce oturan kişiye, yani mahkeme tercümanına bağlıdır. Ancak işin şaşırtıcı yanı, Rusya’da uzun yıllar boyunca resmi olarak “sertifikalı mahkeme tercümanı” diye bir kavram bulunmamaktaydı. Bu makale, Moskova’nın değişen yasal manzarasında mahkeme tercümanlığının bugünü ve geleceğini ele alıyor.
Bir Boşluk: Uzun Süre Düzenleme Eksikliği
Rusya hukuk sisteminde tercümanlık uzun süre gri bir alan olarak kaldı. Amerikan veya Avrupa Birliği ülkelerinin aksine, Rusya mahkeme tercümanlarının seçimi veya yeterlilik değerlendirmesi için net bir prosedür oluşturmamıştı. Moskova merkezli hukuk tercümanı Dmitry Beschetny’nin belirttiğine göre, geçmişte “nitelikli bir tercüman, ayrı bir sertifikalı mahkeme tercümanı statüsüne ihtiyaç duymadan Rus mahkemelerinde görev yapabiliyordu”. Bu durum, nitelikten çok akıcılığın ön planda olduğu bir sistem yaratıyor, zaman zaman adaletin tecellisini riske atıyordu.
Bu düzenleme eksikliği hukuk akademisyenleri tarafından da eleştirilen bir konuydu. Rus Hukuk Devlet Üniversitesi’nden araştırmacılar, tercümanların usuli statüsünün tartışmalı olduğunu vurgulayarak, Rusya Federasyonu Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’na (HMUK) “tercüman” tanımının eklenmesi gerektiğini savunmuşlardır. Önerilen çözüm, tercümanları profesyonel bir seçim sürecinden geçirecek bir “yeterlilik komisyonu” kurulmasıydı. Görünüşe göre bu öneriler, nihayetinde somut adımlara dönüştü.
Dönüm Noktası: 2024-2025 Moskova Pilot Projesi
Mahkeme tercümanlığı alanındaki en büyük değişim, 2023’ün sonlarında Moskova şehir yönetiminin bir kararıyla başladı. Yönetim, Rusya Çevirmenler Birliği’nin (UTR) Moskova için bölgesel bir mahkeme tercümanlığı modeli geliştirme ve pilot uygulama girişimini onayladı.
Pilot Programın Detayları:
- Eğitim: 250’den fazla katılımcının kaydolduğu özel bir eğitim programı geliştirildi.
- Kayıt Sistemi: Başarılı olan kursiyerler, bir deneme elektronik kayıt sistemine dahil edildi.
- Kullanıcılar: Bu kayıt sistemi, doğrudan kolluk kuvvetleri ve yargı hizmetleri tarafından kullanılmak üzere tasarlandı.
2025 yılı itibarıyla bu sistem daha da ilerlemiş durumda. Rusya Çevirmenler Birliği, mahkeme tercümanları için deneysel bir çevrimiçi kayıt sisteminin lansmanını duyurdu. Bu sistemin en dikkat çekici özelliği, pazar yeri benzeri bir etkileşime izin vermesi:
- Mahkemeler, kolluk kuvvetleri, göçmenlik büroları ve özel müşteriler doğrudan bu sistem üzerinden iş atayabiliyor.
- Tercümanlar (işaret dili tercümanları dahil) bu davetleri kabul etme veya reddetme özgürlüğüne sahip.
Mahkeme Tercümanlığının Bugünü: Hala Deney Aşamasında
Değişim umut verici olsa da, Rusya’da mahkeme tercümanlığı kurumu hala deney aşamasındadır. Kayıt sisteminin işlevselliği 2025 yılı boyunca test edilmeye devam edecektir.
Mevcut hukuk sisteminde mahkeme tercümanının rolü, akademik literatürde genellikle “mahkeme ile davaya katılanlar arasında iletişimi sağlayan bir araç” olarak tanımlanmaktadır. Hala ele alınması gereken kritik sorunlar bulunmaktadır:
- Statü Tanımı: HMUK’ta hala net bir “tercüman” tanımı bulunmamaktadır (bu konuda akademik çağrılar devam etmektedir).
- Yapay Zeka Etkisi: Hukuk çevrelerinde, özellikle basit duruşmalar için yapay zeka ile simultane tercüme yapılmasının fizibilitesi tartışılmaktadır.
Mahkeme Tercümanı Kullanırken Bilmeniz Gerekenler
Moskova’da bir mahkeme sürecine dahil olursanız, işte dikkat etmeniz gereken pratik noktalar:
Tercüman Masrafları Kim Öder?
- Ceza Davaları: Devlet, sanığa tercüman sağlamakla yükümlüdür.
- Hukuk Davaları: Tercüman masrafları genellikle davayı kaybeden tarafa yükletilir. Ancak, başlangıçta tercümanı sizin ayarlamanız ve avans ödemeniz gerekebilir.
Doğru Tercümanı Seçmek
Moskova’da İngilizce-Rusça dil çifti için ücretler değişkenlik göstermektedir. Ajanslar genellikle standart bir sayfa çevirisi için 2.000 – 3.500 Ruble arasında ücret talep etmektedir. Hukuki sözleşmeler gibi yüksek riskli belgeler için bu ücret 5.000 – 10.000 Ruble’ye kadar çıkabilir.
Acele Durumlarda: Eğer zamanınız kısıtlıysa, “ekspres hizmet” ücreti genellikle toplam fiyata %50 zam anlamına gelir.
Gelecek: Sertifikalı Mahkeme Tercümanları Dönemi
Rusya Çevirmenler Birliği’nin pilot projesi, Moskova’yı bu alanda ülkenin en ileri şehri konumuna getiriyor. Daha önce “sadece akıcı” olan standart, yerini “profesyonel olarak sertifikalı” anlayışına bırakıyor. Önümüzdeki yıllarda, kayıt sisteminde yer almayan bir tercümanın Moskova mahkemelerinde görev alması zorlaşabilir.
Moskova’da mahkeme tercümanlığı, yıllar süren bir düzenleme boşluğunun ardından nihayet kurumsallaşma yolunda emin adımlarla ilerliyor. 2025 yılı itibarıyla başlatılan elektronik kayıt sistemi, bu alanda bir “pazar yeri” işlevi görerek kaliteyi ve hesap verebilirliği artırmayı hedefliyor. Yine de sistemin “deney aşamasında” olduğunu unutmamak gerekiyor.
Bir Türk iş insanı veya Moskova’da yaşayan bir vatandaş olarak, sizi bir mahkeme salonuna düşecek olursa, en büyük güvenceniz Rusya Çevirmenler Birliği’nin kayıt sisteminde yer alan, tercihen bir hukuk firması veya güvenilir bir acente aracılığıyla kiralanmış profesyonel bir tercüman çalıştırmak olacaktır. Unutmayın, adalet ancak doğru anlaşıldığında tecelli eder.
