Rusya balıkçılık sektörü, 2025 yılında rekor av miktarları ile derin yapısal sorunların bir arada yaşandığı bir tablo çizdi. Ülke, 4,7 milyon tonluk av ile dünyanın ilk beş balıkçı ülkesinden biri olmayı sürdürürken; bir yandan da yaptırımlar, azalan stoklar ve iç tüketimdeki düşüşle mücadele ediyor.
Rekorlar ve Bölgesel Başarılar
2025 yılı, belirli türlerde tarihi başarılara imza atıldığı bir yıl oldu. En dikkat çekici gelişme, 25 yılın en yüksek seviyesine ulaşan ve 2 milyon tonu aşan pollock (mezgit balığı) avıydı. Bu miktar, dünya pollock üretiminin yarısından fazlasını oluşturuyor. Uzak Doğu’da yakalanan yaklaşık 600 bin ton ringa balığı ise Rusya tarihinde bir rekor olarak kaydedildi. Somon avı da bir önceki yıla göre %40’tan fazla artarak yaklaşık 335 bin tona ulaştı.
Bu başarılı tabloya rağmen, toplam av miktarı 2024 seviyesinin hafifçe altında kaldı. Bunun en önemli nedeni, sardalya (ivasi) avındaki dramatik düşüştü. 2024’te 592 bin ton olan av, 2025’te 57 bin tona kadar geriledi. Bu durum, balık göçlerindeki değişimlere bağlanırken, sektörü ve bilim insanlarını hazırlıksız yakaladı.
Kuzey Havzası’nda Kriz: Yaptırımlar ve Azalan Stoklar
Uzak Doğu’daki rekorların aksine, Rusya’nın geleneksel balıkçılık bölgesi olan Kuzey Havzası (Barents ve Norveç Denizleri) ciddi bir krizle karşı karşıya. Bu durumun başlıca sebepleri şunlar:
- Azalan Kotlar ve Stoklar: Morina (cod) stoklarının yaklaşık %20 oranında azalması nedeniyle, 2026 yılı için Rusya-Norveç ortak komisyonu tarafından belirlenen morina kotası 1991’den bu yana en düşük seviyeye indirildi. 2025’te 151.700 ton olan morina avı, önceki yıla göre önemli ölçüde geriledi.
- Yaptırımlar ve Lojistik Zorluklar: Norveç ve Faroe Adaları’nın Rus balıkçı gemilerine yönelik yaptırımları, gemilerin Norveç sularına girişini engelliyor ve lojistik maliyetleri artırıyor. Yedek parça ve yakıt gibi malzemelerin teminindeki zorluklar, balıkçıların daha uzun ve maliyetli seferler yapmasına neden oluyor.
- Yavru Balık Avı: Bilim insanları ve sektör temsilcileri, Rus balıkçıların yasal boyutun (44 cm) altındaki yavru morinaları avlamasının, stokların yenilenmesini engelleyen önemli bir faktör olduğunu belirtiyor. Bu durum, kontrol mekanizmalarının yetersizliği ve balıkçıların kota doldurma baskısıyla açıklanıyor.
Tüm bu etkenlerin sonucunda Murmansk Deniz Balık Limanı’nın 2025’teki kargo cirosu bir önceki yıla göre yaklaşık %41 oranında azaldı.
Ekonomik Performans ve İhracat
Tüm bu zorluklara rağmen sektörün toplam geliri 2025’te ilk kez 1 trilyon ruble sınırını aşarak 1,2 trilyon rubleye ulaştı ve bir önceki yıla göre %13 arttı. Sektörün vergi gelirleri ise 143 milyar ruble oldu.
Bu büyümede ihracatın önemli bir payı var. 2025’te 2,1 milyon ton balık ürünü ihraç edilirken, ihracat gelirleri yaklaşık %19 artış gösterdi. Rus balık ürünleri 100’den fazla ülkeye gönderiliyor. Başlıca pazarlar arasında Çin, Güney Kore, Japonya ve AB ülkeleri yer alıyor. Özellikle pollock filetosu gibi yüksek katma değerli ürünlerin ihracatındaki artış dikkat çekiyor. Hükümetin, iç piyasayı korumak amacıyla bazı balık türlerine ihracat vergisi getirme seçeneğini değerlendirdiği, ancak balıkçı sendikalarının bu girişime şiddetle karşı çıktığı belirtiliyor.
İç Pazar: Yüksek Fiyatlar ve Düşen Tüketim
Sektörün mali başarısı, iç pazardaki duruma yansımıyor. 2025’te Rusya’da kişi başına yıllık balık tüketimi 25,8 kg olarak gerçekleşti. Bu rakam, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in hedeflediği 28 kg seviyesinin ve hatta 2024 seviyesinin gerisinde kaldı. Düşüşün ana nedenleri arasında balık fiyatlarındaki artış ve vatandaşların azalan satın alma gücü gösteriliyor.
Perakende fiyatları ile balıkçıların satış fiyatları arasındaki uçurum da dikkat çekici. Örneğin, balıkçıların kg’ını 60 rubleye sattığı çaça (kapelin), marketlerde 600 rubleye kadar tüketiciye ulaşabiliyor. Dondurulmuş pollock filetosunun perakende fiyatının sadece %54’ü balıkçıya gidiyor. Bu durum, tedarik zincirindeki ara maliyetlerin ve perakende marjlarının yüksekliğine işaret ediyor.
Gelecek ve Zorluklar
Rusya balıkçılık endüstrisi, 2030 yılına kadar yıllık avı 6 milyon tona çıkarma hedefi belirlemiş durumda. Bu hedefe ulaşmak için:
- Yeni balık stoklarının araştırılması için bilimsel çalışmalara ağırlık veriliyor.
- Devlet destekli “kota karşılığı gemi” programı kapsamında filo ve işleme tesisleri modernize ediliyor.
- Esnek balıkçılık kuralları oluşturulması ve dijitalleşme gibi konular gündemde.
Ancak sektörün önünde, başta Kuzey Havzası’ndaki stok azalması, uluslararası yaptırımlar ve iç pazardaki talep durgunluğu olmak üzere ciddi engeller bulunuyor. 2026 yılı için öngörüler temkinli. Pollock avının 2025’teki kadar iyi gitmediği ve somon beklentilerinin de daha düşük olduğu belirtiliyor. Morina stoklarının toparlanması ise yıllar alabilir.
